سخنرانی حجت الاسلام علیرضا صادقی واعظ با موضوع "ویژگی صابرین در کلام امام رضا علیهالسلام ""، سال 1405
قرآن کریم در بعضی موارد برای تأکید بر یک ویژگی، فقط به یک یا دو آیه اکتفا میکند، اما در مواردی دیگر، پی در پی و در آیات فراوان بر یک خصوصیت تأکید میکند. علت این امر، اهمیت و ضرورت آن ویژگی در زندگی ما و جایگاه و اثرگذاری آن برای رشد، حرکت رو به جلو، موفقیت و سعادت است. یکی از آن ویژگی هایی که قرآن و روایات فراوان بر آن تأکید دارند، مسئله «صبر و شکیبایی» است. دائماً بر این نکته تأکید شده که صبر را سرلوحه همه امور در هر حال و هر کاری قرار دهید. چون بزرگترین عامل سقوط بشر، «تعجیل» و عجله کردن است. ما در حرف زدن، در انجام کارها و در واکنش نشان دادن عجله داریم. هر زمانی که تعجیل در امور ما وارد شود، کارایی عقل را از بین میبرد، ضریب شکست را افزایش می دهد و پشیمانی و حسرت به بار می آورد. قرآن تأکید میکند که وصف صبر پیشه کنید که «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ»؛ یکی از آثار و برکات صبر، معیت و همراهی با خداست. کسی که اهل صبر شد، در هر حال و هر کاری، عنایت و توجه خدا را دارد و بهترین سخن، رفتار و کار از او سر میزند. ما حداقل روزی ده بار در نمازهای واجبمان میگوییم «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ»؛ یعنی خدایا ما جزو کسانی نباشیم که مورد غضب قرار میگیرند. راه رسیدن به این محبوبیت چیست؟ قرآن میفرماید: صبور بودن. کسی که اهل صبر شد، محبوب خدا میشود و بشارت موفقیت و سعادت برای اوست. صبر فقط به این معنا نیست که کسی در مسئله ای مغلوم یا مغلوب باشد، بلکه قرآن میفرماید به کسی که اهل صبر شد بشارت میدهیم که رستگار و موفق است و به نتیجه و هدف نهایی میرسد. اکثر امور عالم بر پایه صبر بنا شده؛ از به دنیا آمدن ما که نه ماه با صبر سپری میشود تا مراحل نطفه، علقه و عظام. کشاورز بذر را میکارد و با صبر منتظر میماند تا درخت تنومند شود و سالیان سال از برکاتش بهره مند گردد. صبر به معنی سکوت، بی تفاوتی یا دست روی دست گذاشتن نیست. صبر یعنی «استمرار حرکت مستمر و نتیجه بخش». انسان با صبر و حرکت آهسته و پیوسته به هدف والا میرسد.
امام هشتم علیه السلام نیز یکی از توصیه های دائمی خود به شیعیانشان را صبر و شکیبایی معرفی میکنند. ما حداقل در سه مورد نیاز به صبر داریم:
اول: صبر در برابر گفته دیگران.
قرآن به پیغمبر میفرماید: «وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا یَقُولُونَ». در جامعه جاهلیت، ناسزا میشنوی و اهانت میکنند. یا باید پاسخ دهی و آرامشت را از دست بدهی، یا با صبر به هدفت برسی. ما به هنر «تغافل» نیاز داریم؛ یعنی یک سری حرفها را بشنویم اما نشنیده بگیریم. قرآن میفرماید: «وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ». اگر قرار باشد در برابر هر حرف و رفتاری واکنش نشان دهیم، از هدف اصلی باز میمانیم. چه قدر در زندگی نسبت به همسر، فرزند، محل کار و مردم به این ویژگی نیاز داریم که گاهی نادیده و نشنیده بگیریم.
امیرالمؤمنین به قنبر فرمودند وقتی کسی به تو ناسزا گفت، صبر کن و جواب نده. قنبر عرض کرد: آقا، مگر میشود او بد گوید و من جواب ندهم؟ حضرت فرمودند: با این صبرت سه چیز به دست میآوری:
1. او به تو اهانت میکند و تو پاسخی نمیدهی؛ این پاسخ ندادن خودش مقابله است. تو آرامشت را حفظ میکنی و او بر آتش غضبش افزوده میشود.
2. شیطان از تو ناراحت میشود، چون شیطان به حضرت نوح گفت وقتی دو نفر نزاع میکنند من خوشحال میشوم.
3. خدا از تو راضی میشود.
در کنار صبر در برابر گفته دیگران، باید مراقب زبان خودمان هم باشیم. امیرالمؤمنین فرمودند: «مِنَ الْإِیمَانِ حِفْظُ اللِّسَانِ». مومن کسی است که مراقب زبانش باشد و هر چه به ذهنش رسید را نگوید. کسی نزد پیامبر از همسایهای تعریف کرد که شبها به عبادت میپردازد، اما با زبانش مردم را آزار میدهد. رسول خدا فرمودند: «لَا خَیْرَ فِیهَا»؛ خیری در او نیست و اهل جهنم است. چه فایده که قرآن حفظ باشد، نماز بخوانی و روزه بگیری، اما زبانت را کنترل نکنی؟
دوم: صبر در برابر حوادث و پیشامدهای ناگوار.
محال است کسی به این دنیا بیاید و رنج و غم نبیند. همیشه عروسی و اوج نیست، گاهی عزاست و گاهی فرود. حضرت فرمودند این دنیا «دَارُ بَلَاءٍ مَحْفُوفَةٌ بِالْبَلَاءِ» است. گاهی این سختیها امتحان الهی است و گاهی به خاطر اعمال خود ماست. اما نکته مهم این است که در این سختیها چگونه رفتار کنیم.
امام رضا علیه السلام فرمودند مومن سه ویژگی دارد: سنتی از خدا، سنتی از رسول و سنتی از ولی خدا. سنت از ولی خدا چیست؟ «الصَّبْرُ فِی الضَّرَّاءِ»؛ صبر در ناملایمات و سختیها. چرا؟ چون شیطان در بلا و مصیبت سراغ انسان میآید و میگوید: چرا مریضت شفا نمیگیرد؟ چرا حاجتت برآورده نمیشود؟ شیطان کارش یاس و ناامیدی است. امام حسین به زینب کبری فرمودند: «لَا یَذْهَبَنَّ حِلْمُکِ الشَّیْطَانُ»؛ شیطان حلم و بردباریات را از تو نگیرد. رمز رستگاری در مصیبت، صبر است. از امام هشتم سوال شد بهترین بنده خدا کیست؟ فرمودند کسی که پنج ویژگی داشته باشد که یکی از آنها «الصَّبْرُ عِنْدَ الْبَلَاءِ» است. قرآن میفرماید: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا». ما معمولاً ترجمه میکنیم «بعد از هر سختی آسانی است»، در حالی که قرآن میگوید «همراه با سختی، آسانی است». همان موقع که مشکلات وجود دارد، خدا راه نجات را هم قرار داده، اما ما به جای صبر، اسیر خدعه شیطان میشویم.
سوم: صبر در برابر خواست خدا.
خداوند به حضرت داوود فرمود: «تُرِیدُ وَ أُرِیدُ»؛ تو چیزی میخواهی و من چیزی میخواهم، و نمیشود مگر آنچه که من بخواهم. ما باید سه کلمه را در مورد خدا بپذیریم تا رستگار شویم:
1. خداوند علیم است؛ به همه چیز داناست.
2. حکیم است؛ هیچ کاری را بیحکمت انجام نمیدهد.
3. رحیم است؛ بسیار مهربان است.
این خدای علیم حکیم رحیم هیچ زمانی برای بندهاش بد نمیخواهد. قرآن میفرماید: «عَسَىٰ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ». تو چیزی را خوب میبینی و دنبالش هستی اما به دردت نمیخورد، و از چیزی بدت میآید اما خیرت در آن است. کار را بسپار به دست خدا. ما خدا را باور داریم اما گاهی به او اعتماد نداریم. اگر اعتماد کنیم، بهترین ها برایمان رقم میخورد. امام رضا فرمودند: «مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ». یکی از موارد صبر نیکو، صبر در انتظار فرج حضرت حجت است. ویژگی مهم منتظران ظهور، صبر است. اما باز تأکید میکنم که صبر یعنی دست روی دست گذاشتن نیست؛ منتظر در عصر غیبت تلاش میکند و ویژگیهای یاری امام را در خود جمع میکند. کسی که آهسته و پیوسته در این مسیر حرکت کند، شاهد صبح ظهور خواهد بود.
قرآن کریم در بعضی موارد برای تأکید بر یک ویژگی، فقط به یک یا دو آیه اکتفا میکند، اما در مواردی دیگر، پی در پی و در آیات فراوان بر یک خصوصیت تأکید میکند. علت این امر، اهمیت و ضرورت آن ویژگی در زندگی ما و جایگاه و اثرگذاری آن برای رشد، حرکت رو به جلو، موفقیت و سعادت است. یکی از آن ویژگی هایی که قرآن و روایات فراوان بر آن تأکید دارند، مسئله «صبر و شکیبایی» است. دائماً بر این نکته تأکید شده که صبر را سرلوحه همه امور در هر حال و هر کاری قرار دهید. چون بزرگترین عامل سقوط بشر، «تعجیل» و عجله کردن است. ما در حرف زدن، در انجام کارها و در واکنش نشان دادن عجله داریم. هر زمانی که تعجیل در امور ما وارد شود، کارایی عقل را از بین میبرد، ضریب شکست را افزایش می دهد و پشیمانی و حسرت به بار می آورد. قرآن تأکید میکند که وصف صبر پیشه کنید که «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ»؛ یکی از آثار و برکات صبر، معیت و همراهی با خداست. کسی که اهل صبر شد، در هر حال و هر کاری، عنایت و توجه خدا را دارد و بهترین سخن، رفتار و کار از او سر میزند. ما حداقل روزی ده بار در نمازهای واجبمان میگوییم «غَیْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَیْهِمْ»؛ یعنی خدایا ما جزو کسانی نباشیم که مورد غضب قرار میگیرند. راه رسیدن به این محبوبیت چیست؟ قرآن میفرماید: صبور بودن. کسی که اهل صبر شد، محبوب خدا میشود و بشارت موفقیت و سعادت برای اوست. صبر فقط به این معنا نیست که کسی در مسئله ای مغلوم یا مغلوب باشد، بلکه قرآن میفرماید به کسی که اهل صبر شد بشارت میدهیم که رستگار و موفق است و به نتیجه و هدف نهایی میرسد. اکثر امور عالم بر پایه صبر بنا شده؛ از به دنیا آمدن ما که نه ماه با صبر سپری میشود تا مراحل نطفه، علقه و عظام. کشاورز بذر را میکارد و با صبر منتظر میماند تا درخت تنومند شود و سالیان سال از برکاتش بهره مند گردد. صبر به معنی سکوت، بی تفاوتی یا دست روی دست گذاشتن نیست. صبر یعنی «استمرار حرکت مستمر و نتیجه بخش». انسان با صبر و حرکت آهسته و پیوسته به هدف والا میرسد.
امام هشتم علیه السلام نیز یکی از توصیه های دائمی خود به شیعیانشان را صبر و شکیبایی معرفی میکنند. ما حداقل در سه مورد نیاز به صبر داریم:
اول: صبر در برابر گفته دیگران.
قرآن به پیغمبر میفرماید: «وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا یَقُولُونَ». در جامعه جاهلیت، ناسزا میشنوی و اهانت میکنند. یا باید پاسخ دهی و آرامشت را از دست بدهی، یا با صبر به هدفت برسی. ما به هنر «تغافل» نیاز داریم؛ یعنی یک سری حرفها را بشنویم اما نشنیده بگیریم. قرآن میفرماید: «وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِینَ». اگر قرار باشد در برابر هر حرف و رفتاری واکنش نشان دهیم، از هدف اصلی باز میمانیم. چه قدر در زندگی نسبت به همسر، فرزند، محل کار و مردم به این ویژگی نیاز داریم که گاهی نادیده و نشنیده بگیریم.
امیرالمؤمنین به قنبر فرمودند وقتی کسی به تو ناسزا گفت، صبر کن و جواب نده. قنبر عرض کرد: آقا، مگر میشود او بد گوید و من جواب ندهم؟ حضرت فرمودند: با این صبرت سه چیز به دست میآوری:
1. او به تو اهانت میکند و تو پاسخی نمیدهی؛ این پاسخ ندادن خودش مقابله است. تو آرامشت را حفظ میکنی و او بر آتش غضبش افزوده میشود.
2. شیطان از تو ناراحت میشود، چون شیطان به حضرت نوح گفت وقتی دو نفر نزاع میکنند من خوشحال میشوم.
3. خدا از تو راضی میشود.
در کنار صبر در برابر گفته دیگران، باید مراقب زبان خودمان هم باشیم. امیرالمؤمنین فرمودند: «مِنَ الْإِیمَانِ حِفْظُ اللِّسَانِ». مومن کسی است که مراقب زبانش باشد و هر چه به ذهنش رسید را نگوید. کسی نزد پیامبر از همسایهای تعریف کرد که شبها به عبادت میپردازد، اما با زبانش مردم را آزار میدهد. رسول خدا فرمودند: «لَا خَیْرَ فِیهَا»؛ خیری در او نیست و اهل جهنم است. چه فایده که قرآن حفظ باشد، نماز بخوانی و روزه بگیری، اما زبانت را کنترل نکنی؟
دوم: صبر در برابر حوادث و پیشامدهای ناگوار.
محال است کسی به این دنیا بیاید و رنج و غم نبیند. همیشه عروسی و اوج نیست، گاهی عزاست و گاهی فرود. حضرت فرمودند این دنیا «دَارُ بَلَاءٍ مَحْفُوفَةٌ بِالْبَلَاءِ» است. گاهی این سختیها امتحان الهی است و گاهی به خاطر اعمال خود ماست. اما نکته مهم این است که در این سختیها چگونه رفتار کنیم.
امام رضا علیه السلام فرمودند مومن سه ویژگی دارد: سنتی از خدا، سنتی از رسول و سنتی از ولی خدا. سنت از ولی خدا چیست؟ «الصَّبْرُ فِی الضَّرَّاءِ»؛ صبر در ناملایمات و سختیها. چرا؟ چون شیطان در بلا و مصیبت سراغ انسان میآید و میگوید: چرا مریضت شفا نمیگیرد؟ چرا حاجتت برآورده نمیشود؟ شیطان کارش یاس و ناامیدی است. امام حسین به زینب کبری فرمودند: «لَا یَذْهَبَنَّ حِلْمُکِ الشَّیْطَانُ»؛ شیطان حلم و بردباریات را از تو نگیرد. رمز رستگاری در مصیبت، صبر است. از امام هشتم سوال شد بهترین بنده خدا کیست؟ فرمودند کسی که پنج ویژگی داشته باشد که یکی از آنها «الصَّبْرُ عِنْدَ الْبَلَاءِ» است. قرآن میفرماید: «إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا». ما معمولاً ترجمه میکنیم «بعد از هر سختی آسانی است»، در حالی که قرآن میگوید «همراه با سختی، آسانی است». همان موقع که مشکلات وجود دارد، خدا راه نجات را هم قرار داده، اما ما به جای صبر، اسیر خدعه شیطان میشویم.
سوم: صبر در برابر خواست خدا.
خداوند به حضرت داوود فرمود: «تُرِیدُ وَ أُرِیدُ»؛ تو چیزی میخواهی و من چیزی میخواهم، و نمیشود مگر آنچه که من بخواهم. ما باید سه کلمه را در مورد خدا بپذیریم تا رستگار شویم:
1. خداوند علیم است؛ به همه چیز داناست.
2. حکیم است؛ هیچ کاری را بیحکمت انجام نمیدهد.
3. رحیم است؛ بسیار مهربان است.
این خدای علیم حکیم رحیم هیچ زمانی برای بندهاش بد نمیخواهد. قرآن میفرماید: «عَسَىٰ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَکُمْ». تو چیزی را خوب میبینی و دنبالش هستی اما به دردت نمیخورد، و از چیزی بدت میآید اما خیرت در آن است. کار را بسپار به دست خدا. ما خدا را باور داریم اما گاهی به او اعتماد نداریم. اگر اعتماد کنیم، بهترین ها برایمان رقم میخورد. امام رضا فرمودند: «مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ». یکی از موارد صبر نیکو، صبر در انتظار فرج حضرت حجت است. ویژگی مهم منتظران ظهور، صبر است. اما باز تأکید میکنم که صبر یعنی دست روی دست گذاشتن نیست؛ منتظر در عصر غیبت تلاش میکند و ویژگیهای یاری امام را در خود جمع میکند. کسی که آهسته و پیوسته در این مسیر حرکت کند، شاهد صبح ظهور خواهد بود.
تاکنون نظری ثبت نشده است